นักสิทธิวิทยาธรเป็นผู้วิเศษจำพวกหนึ่งที่พำนักในป่าหิมพานต์ "นักสิทธิ์" แปลว่า "ผู้สำเร็จ" วิทยาธร แปลว่า "ผู้ทรงไว้ซึ่งวิทยา" ทั้งสองพวกนี้แต่งตัวคล้ายเทวดาแต่สวมชฎาเป็นดอกลำโพง หรือโพกผ้าแบบฤาษี ตามภาพจิตรกรรมที่พบเห็นทั่ว ๆ ไป มักถือพระขรรค์เป็นอาวุธ บรรดาวิทยาธรทั้งหลายอาศัยอยู่ที่เชิงเขาสุทัศน์ อันเป็นหนึ่งในเจ็ดของเขาสัตบริภัณฑ์ที่ล้อมรอบเขาพระสุเมรุ บางตำราว่าพระอังคารก็คือวิทยาธรและพระศุกร์ถูกสร้างขึ้นมาจากวิทยาธร ส่วนในหนังสือสันสกฤต ไทย-อังกฤษ ภิธานอธิบายถึงคำวิทยาธรไว้ว่า เป็นนรเทพพวกหนึ่ง หรือเป็นอากาศปราณา(อากาศเทวดา) เป็นผู้ทรงไว้ซึ่งลูกอมวิเศษ(ปรอทสำเร็จ) ถ้าเป็นหญิงก็มักเรียกว่า "วิทยารี" เป็นบริวารพระอินทร ์แต่ในบางวรรณคดีอาจกล่าวรวมๆกันไปกับยักษ์หรือภูตผี ที่เป็นบริวารพระอิศวรความที่วิทยาธรทั้งหลายสามารถ เหาะเหินเดินอากาศไปมาได้จึงถูกขนานนามอีกว่า "เขจร" หรือ "นภาจร" ซึ่งแปลตรงตัวง่ายๆ ว่าการเคลื่อนที่ไปได้ในอากาศ นอกจากนี้บางตำนาน ยังกล่าวว่าวิทยาธรมีวิมานในอากาศอยู่ บริเวณยอดเขาวินชัย วิทยาธรที่มีฤทธิ์มาก จะมีพระขรรค์เป็นของคู่ตัวเชื่อว่าทำจากเหล็กกายสิทธิ์ หรือบางทีก็ว่าเป็นเหล็กไหลไปก็มี ส่วนวิทยาธรผู้หญิงไม่มีพระขรรค์ แต่มีปีกหางบินไปมาในอากาศได้เช่นกัน บางคนเหมาเอาเป็นกินรีคือคนครึ่งนกไปก็มี

     คติความเชื่อของไทยแต่โบราณตามข้อเขียน ของพระยาอนุมานราชธนกล่าวว่า วิทยาธรแบ่งออกเป็นหลายพวกตามเชื้อชาติ เรียกว่าวิทยาธร ๑๒ ภาษา มีทั้งวิทยาธรแขก วิทยาธรฝรั่ง วิทยาธรจีน ฯลฯ จากภาพจิตรกรรมฝาผนังสมัยอยุธยาที่วัดใหญ่สุวรรณาราม จังหวัดเพชรบุรี วิทยาธรบางตนมีหน้าตาเป็นยักษ์ นักสิทธิ์นั้นไม่ใช่ฤาษีผู้สำเร็จพวกหนึ่ง ดังนั้น มนุษย์ไม่ว่าชาติใดภาษาใด หรือแม้แต่ยักษ์ก็อาจเป็นผู้สำเร็จได้อันนี้ถือว่าให้สิทธิเสรี ต่อการเป็นวิทยาธรว่าไม่จำกัดเพศ ชาติ ตระกูล แต่เน้นที่การมีความรู้ คือ "วิทยา" ที่ถึงขั้นนั่นเองอย่างนี้หากเราจะเรียกบุคคล ที่มีความรู้ใดใดจนเป็นที่ยอมรับว่า "วิทยาธร"